1975 yılında kurulan, Balkanlar’ın en büyük tesisine sahip Tariş İplik, geçtiğimiz günlerde kapılarını tamamen kapattı. Döviz kuru politikası, ithal pamuk, Çin’den gelen ucuz mallar da bu tükenişte rol oynadı. Ama en büyük neden, kötü yönetim gibi görünüyor.

Çiğdem Yücesoy Subaşı

BİR zamanların ihya eden sektörüydü tekstil... Şimdiyse küçüğünden büyüğüne birçok yatırımcıya zarar üstüne zarar yazdırıyor.
Ekonomik kriz, döviz kuru politikası ve Çinli işçiler, son on yılda tekstile darbe üzerine darbe vurdu. Arka arkaya pek çok fabrika kapandı. En büyük darbeyi alanlar ise, ithalat yoluyla gelen ucuz ürün nedeniyle iplik üreticileri oldu. Edip İplik, İpaş İplik gibi sektörün yıkılmaz kaleleri bile havlu attı. Kapananlar arasına geçen ay bir dev daha eklendi. 35 yıl önce kurulan, Balkanlar’ın en büyük tesisine sahip Tariş İplik kapısına kilit vurdu.
Tariş Pamuk ve Yağlı Tohumlar Birliği’nin bir işletmesi olan Tariş İplik, 2008 yılının son çeyreğinde etkileri iyiden iyiye hissedilmeye başlanan küresel ekonomik krizin ardından 2009’un Şubat ayında üretime altı ay ara vermişti. Bu süre bittikten sonra ikinci kez üretimi durdurdu. Bir altı ay daha süren bu ikinci aradan sonra üretimin başlaması bekleniyordu.
Fakat beklenen olmadı. Tasfiye kararı geldi. Yönetimin aldığı karar hızlıca hayata geçirildi ve fabrika 1 Mart 2010 tarihinde tasfiye edilmeye başlandı.
Şirketin faaliyetlerini durdurmasının nedenleri yukarıda yazdığımız gibi sadece dış etkenler miydi? Tariş İplik’in son genel müdürü Güngör Şentürk’e göre, dış etkenler olduğu kadar yönetim hataları bu sonu hazırladı.
Tariş İplik’in bağlı olduğu Tariş Pamuk Birliği’nde yönetim üç yılda bir yapılan seçimle belirleniyor. Son seçim Ağustos 2009’da yapıldı. Beliğ Azbazdar, birliğin yeni başkanı seçildi. Tariş Pamuk Birliği’ne bağlı olan Tariş İplik’in genel müdürü de aynı dönemde değişti ve koltuğa Güngör Şentürk oturdu.
Şentürk tasfiye için “Bu kararı vermek bizim için çok zor oldu” diyor ve ekliyor: “Fabrikada 600 kişi çalışıyordu. Sonuçta hepsi işsiz kaldı. Ama artık bu şirketin yılda 15-20 milyon dolar zararı kaldırması mümkün değildi.”

PERSONEL YÜKÜ FAZLAYDI
İşletmede çalışanların önemli bir kısmına göre, zararın en büyük nedeni personel yükü... Çalışanların sendikalı olduğu fabrikada, geçen yıla kadar 800 kişi istihdam ediliyormuş. Hatta çalışan sayısı bir ara 1500’e kadar çıkmış. Son dönemlerde ise bu sayı 600’e düşürülmüş.
Şentürk, yaşanan krizlere rağmen, şirketin işçi sayısını azaltmadan hayatını devam ettirmesini yönetim hatası olarak görüyor: “Tesiste 350 kişinin çalıştırılması gerekirken, 800 kişi istihdam edilmiş. Üstelik de rakiplerin iki katı ücretle. Çalışanların sendikalı olması şirketin elini kolunu bağlamış.”
Şentürk’e göre Tariş İplik, bu haliyle, bırakın Uzakdoğu’yu, yerli rakipleriyle bile rekabet edemez hale gelmiş. Verimlilik de iyiden iyiye düşmüş. Özel sektörde kişi başına günlük üretim 80-110 kilogram arasındayken, Tariş İplik’te ise oran 55 kilogram civarında seyrediyormuş. Öte yandan Tariş İplik, maliyetinin altında satış yapmaya da başlamış.

HAMMADDE SIKINTISI
Aslında Tariş’in büyük bir avantajı vardı. Şirket, ipliğin hammaddesi olan pamuğu, bağlı olduğu Tariş Pamuk Birliği’nden alıyordu. Kooperatifçilik sistemiyle çalışan Pamuk Birliği de, Ege Bölgesi’ne yayılmış yedi ildeki 40 bin ortağının ürettiği pamuğu kullanıyordu. Ancak yine de tam kapasite çalışacak kadar hammadde temin etmekte sıkıntı çekti. Bir zamanlar 400 bin ton hammaddeyi işleyen tesiste son dönemde hammadde miktarı 80 bin tonlara kadar düşmüş. Nedeni ise pamuk üretiminin giderek azalması.
Türkiye’de pamuk dikiminin desteklenmediğini söyleyen Ege Bölgesi Sanayi Odası (EBSO) Başkanı Ender Yorgancılar, “Çukurova’dan sonra Söke bölgesi en iyi pamuğun üretildiği yerdi. Ama artık yeteri kadar pamuk üretilmiyor. İplikçiler daha çok ithalattan gelen pamukla üretim yapıyor. Bu da üreticileri zorluyor” diyor. Dünya Gazetesi tarım yazarı Ali Ekber Yıldırım da Tariş İplik’in üretimi durdurma nedenlerinden biri olarak Türkiye’de pamuk ekiminin gerilemesini ve bunu ikame etmek için de yurt dışından pamuk ithal edilmesini gösteriyor.

Devamı CNBC-e Business’ın Mayıs sayısında...