Korsanla mücadele için yıllardır DRM adlı özel koruma sistemiyle piyasaya sunulan dijital müzik, ABD’nin ardından Türkiye’de de artık korumasız ve MP3 olarak satılmaya başlandı. Müziğe daha ucuz ve daha kolay erişim sağlayacak yöntemin meyveleri alınmaya başlandı bile...

Resul Buksur

YIL 1999. İnternet rüzgarı ortalığı kasıp kavuruyor.
Henüz 19 yaşındaki üniversite öğrencisi Shawn Fanning, ABD’nin yeni dehalarından biri. Yaptığı yazılımla bir anda on milyarlarca dolarlık müzik endüstrisinin kabusu haline geliyor. 
Fanning’in yaptığı kısaca şu: Napster adını verdiği dosya paylaşım yazılımıyla, tüm dünyadan yaklaşık 50 milyon kullanıcının, müzik dosyalarını birbiriyle ücretsiz paylaşmasını sağlamak. Fanning şöhrete kavuştu, Time, Wired gibi dergilere kapak oldu.    
Ancak bu rüya uzun sürmedi. Müzik endüstrisi ve bazı sanatçılar, hızla erimeye başlayan albüm satışlarını ve telif gelirlerini görünce Napster’a dava üstüne dava açtılar.
Bu davalar sonucunda 2001’de Fanning, Napster’ı kapatmak zorunda kaldı.
Ama müzik endüstrisi bir daha asla eskisi gibi olmadı. Napster yolu açmıştı bir kere. Müzik dosyaları, her gün bir yenisi ortaya çıkan başka paylaşım yazılımları sayesinde küresel internet şebekesinde, bilgisayardan bilgisayara atlayarak yayılmaya devam etti.
Öyle ki bugün bilgisayar, cep telefonu ve müzik çalarlarda dinlenilen dijital müziğin yüzde 90’ının paylaşım siteleri üzerinden dağıldığı tahmin ediliyor.
CD gelirleri ise son 10 yılda, sadece ABD’de 15 milyar dolardan 6 milyar dolara indi. Bu rakam düşmeye de devam ediyor.

DRM: İŞE YARAMAZ KALKAN
Müzik dağıtım şirketleri, önceleri, korsana davetiye çıkaracağı düşüncesiyle dijital müzik satışına hiç de sıcak bakmadılar. Ancak Napster gibi örnekler dijital müziğe çok büyük bir talebin olduğunu açıkça gösteriyordu.
Bu talebin görkemli bir gelecek vaat ettiğini ilk gören ve müzik şirketlerini ikna ederek işi paraya çevirmeyi başaran ise iPod müzik cihazları ve iTunes Store ile Apple şirketi oldu.
2003 yılında Apple kendi müzik dosyalarına özel bir koruma sistemi ekleyerek (AAC) bunların tanesini 99 cent’ten satmaya başladı. Digital Right Management (DRM) denilen bu tür koruma sistemleriyle müzik parçaları sadece sınırlı sayıda bilgisayara ve müzik çalara, sınırlı miktarda kopyalanabiliyordu.
Bilgisayar tarafında pazarın yüzde 90’larına sahip Microsoft’un medya oynatıcısı olan Windows Media Player için de ayrı bir DRM koruma sistemi çıkarıldı.
Ancak dijital müziğin en çok dinlendiği MP3 çalar cihazların bir çoğunda Windows Media Player’ın DRM sisteminin desteklenmemesi, Sony gibi şirketlerin kendi özel DRM sistemlerini oluşturmaları, kısaca koruma konusunda belirli bir standardizasyonun sağlanamaması kullanıcıları mağdur etmeye başladı. DRM sisteminin katılığı yasal dijital müziğe ilgiyi sınırladı.
Sistemin ciddi sorunları vardı. Örneğin Apple iTunes’tan bir parça aldığınızda bunu Sony Walkman markalı bir cihazda dinlemeniz mümkün olmuyordu. Bunları CD’ye kaydedip saklamak veya CD çalarda dinlemek de söz konusu değildi.

Devamı CNBC-e Business’ın Ekim sayısında...