100 bin böcek ve 12 bin 800 bitki türüne sahip Türkiye, ancak tropikal ülkelerle karşılaştırabilir eşsiz bir hazineye sahip. Bu zenginliği bizlere hatırlatan ise son günlerde peşi sıra yakalanan kaçakçılar. Türkiye onlar için çok cazip. Çünkü yurt dışına kaçırılan bir kelebek 150, bir bitki soğanı 47 euro’ ya kadar alıcı buluyor.

Özgür TAŞPINAR

MÖ 2640 yılında, Çin İmparatoru Hoangti, bir tırtılın dut yaprağı yediğini ve koza ördüğünü görünce konuyu inceleme görevini Kraliçe Xi Ling Shi’ye verir. Kraliçe, çay fincanına düşerek yumuşayan kozadan iplik elde edilebileceğini keşfeder ve böylece ipeğin serüveni başlar. İpek Yolu sayesinde kumaşlar karadan batıya, denizden Japonya’ya ulaşır. Yurt dışında lüks tüketim maddesi olarak kullanılmaya başlayan ipek sayesinde büyük ün ve para kazanan Çin, ipekböcekçiliğini devlet sırrı sayar. Bilginin Çin toprakları dışına kaçırılması ölümle cezalandırılır. Gizlilik 3 bin yıl kadar sürer. MS 149’da, Türkistan’ın Hotan eyaleti hakanı ile evlenen bir Çin prensesi zenginliğini sürdürmek ve eşine değerli bir hediye götürmek için ipekböceği yumurtalarını saçlarının arasında kaçırınca sır da ortaya çıkar.

Konfüçyüs’ün naklettiği bu hikaye muhtemelen dünyadaki ilk böcek kaçakçılığı, yüzyıllar sonra Bizans İmparatoru Jüstinyen’in iki rahibini hem ipekböcekçiliğini öğrenmeleri hem de tohumları kamış bastonlarının içinde İstanbul’a kaçırmaları için İran’a göndermesi ise ilk sanayi casusluğudur.

Farklı Coğrafyası Türkiye’yi Cazip Kılıyor
En genel sorudan başlayalım… Kaçakçıları Türkiye’ye çeken ne? Biz içinde bulunduğumuz doğal zenginliğin farkında olmasak da cevap çok basit; Türkiye’nin benzersiz konumuna bağlı olarak sahip olduğu bitki ve böcek çeşitliliği... Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Serdar Tezcan, Türkiye’nin üç kıtanın kesiştiği alanda yer almasının canlı türlerinin çeşitliliği açısından büyük önem taşıdığını söylüyor. Dünyada bir milyon, Türkiye’de ise 100 bin civarında böcek türü olduğunun tahmin edildiğini anlatıyor Tezcan. İstanbul Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Farmasötik Botanik Anabilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Neriman Özhatay da Türkiye’nin bitkiler açısından bir cennet bahçesi olduğunu ve bu zenginliğin temelinde yatanları anlatıyor: “Ülkemizin coğrafi konumu, çeşitli coğrafik yapılara ve farklı ana kaya/toprak tiplerine sahip olması, değişik iklim tiplerinin etkisinde oluşu, üç farklı fitocoğrafik (bitki coğrafyası) bölgenin etkisinde bulunması bu zenginliğin temelini teşkil ediyor. Dört farklı iklimin yaşandığı Türkiye, Avrupa-Sibirya, İran-Turan ve Akdeniz bitki coğrafyalarının buluştuğu dünyadaki tek ülke. Tüm bunlara bağlı olarak da 12 bin 800 bitki çeşidiyle dünyanın ılıman kuşağındaki en zengin tür çeşidine sahip. Ayrıca bu türlerin yaklaşık üçte biri (4 bin 300) endemik. Böylesine yüksek oranda tür çeşitliliği ancak tropik ülkelerde görülebilir.”

Bitkileri Anaç Olarak Kullanıyorlar
Bitki kaçakçılığında ise durum biraz daha komplike bir ticarete dönüşmüş durumda... Özhatay’a göre, bu bitkileri toplayanlar sıradan kişiler değil. Geofitleri tanıyan, yayınları takip edenler. Topladıklarını doğrudan satmak yerine anaç olarak kullanıyorlar ve üreterek pazarlama yoluna gidiyorlar. Türkiye’den yurt dışına kaçırılan çiçek soğanlarının fiyatının ise türüne, nadirliğine ve endemik oluşuna göre değiştiğini söylüyor Özhatay ve “Tek bir soğan 20 TL olan da var, 10 tanesi 5 TL olan da…” diye ekliyor.

Devamı CNBC-e Business Ekim 2011 sayısında...